Ze zeggen dat een beeld meer zegt dan duizend woorden. Maar toch kunnen er nog veel dingen onuitgesproken blijven.

Bij EduMais laten de meeste beelden die we openbaar delen ideeën zien die voor ons belangrijk zijn: positiviteit, geluk, hoop en veerkracht.

Hoewel de kinderen en tieners met wie we werken onder moeilijke omstandigheden opgroeien, stralen hun glimlachen door op de foto’s. Ze zijn geen objecten van ons medelijden; daarvoor zijn ze veel te sterk. Hun ogen en persoonlijkheden kijken ons aan, een hoopvolle toekomst gevangen in een stralende glimlach.

Maar zoals ze ook zeggen: schijn bedriegt. Het geluk dat op zoveel foto’s van de kinderen te zien is, is echt, maar kan de moeilijkheden waarmee ze te maken hebben verhullen. Soms moeten we verder kijken dan het beeld dat ons wordt voorgeschoteld om te begrijpen wat er werkelijk aan de hand is.

 

Dit stelt ons voor een bepaalde moeilijkheid.

Om ethische redenen delen we geen beelden van de leefomstandigheden van de kinderen of van hun soms uitdagende gedrag in de klas.

Hoewel dit misschien doeltreffender zou zijn om de werkelijke nood aan ons werk te laten zien, zou het een inbreuk op de privacy zijn. Er is al genoeg voyeuristische armoedeporno in de wereld.

En zoals we elders op onze site hebben opgemerkt, is de beeldvorming over favela's al negatief genoeg. Armoede en andere problemen zijn zeker zaken waarmee onze kinderen te maken hebben, maar ze verdienen het om niet alleen door deze problemen te worden gedefinieerd. Favela's zijn plekken vol vreugde, creativiteit, talent en kracht, maar ook van geweld, drugs en sociaaleconomische achterstand.

Door ervoor te kiezen onze verhalen te richten op de positievere kant van het leven in de favela’s, laten we echter onbedoeld ruimte voor scepsis.

De kinderen zien er gelukkig, open, gastvrij en over het algemeen goed gevoed uit. Zozeer zelfs dat je je misschien gaat afvragen: hoe erg kan het eigenlijk zijn? Hebben ze mijn hulp wel nodig?

Het is belangrijk om de problemen van de kinderen niet te onderschatten omdat ze glimlachen, zeker voor degenen onder ons die het voorrecht hebben om met hen te werken. Doordat ze makkelijk contact maken en zo open en innemend zijn, kunnen ze ons op het verkeerde been zetten.

Hun geluk is ontwapenend. Prachtig, maar ontwapenend.

Voor degenen onder ons die het geluk hadden in bevoorrechte omstandigheden op te groeien, kan het moeilijk zijn om je voor te stellen dat je gelukkig bent in de situatie van deze kinderen. Bijna alle huishoudens in de favela's hebben dagelijks, in verschillende mate, met armoede te maken.

Voor 70% van de huishoudens wordt de situatie nog ingewikkelder door ernstige problemen thuis. Het gaat om uiteenlopende zaken, van drugs- en/of alcoholverslaving, drugshandel en huiselijk geweld tot afwezige, overleden of gevangengezette vaders, en soms ook moeders. Sommige van onze kinderen proberen hun weg te vinden in deze wereld terwijl beide ouders in de gevangenis zitten.

Daar komen nog gezinnen bij die ernstige ziekten het hoofd moeten bieden binnen een ondergefinancierd openbaar gezondheidszorgsysteem.

En dan zijn er nog de traumatische ervaringen met vuurgevechten tussen drugsbendes en de politie, die iedereen treffen.

Dat zoveel kinderen nog steeds glimlachend en vrolijk naar school komen, getuigt van hun veerkracht. En dat geluk is niet zomaar een façade.

Kinderen leven in het moment. Ze gebruiken hun verbeeldingskracht en creativiteit.

Kinderen kennen ook geen andere werkelijkheid; ze maken er het beste van met wat ze hebben. Ze zien andere kinderen lachen en hun spiegelneuronen reageren daarop, waardoor ze zelf ook gaan lachen.

 

Maar hun hersenen reageren ook op andere, minder zichtbare manieren. Trauma's beginnen vat op hen te krijgen, waardoor hun lichamelijke, sociale, emotionele en academische ontwikkeling eronder lijdt.

Lichamelijk gezien zien de kinderen er misschien gezond en goed gevoed uit. Maar achter dit uiterlijk gaat de realiteit van verborgen honger schuil.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie doet “verborgen honger zich voor wanneer de kwaliteit van het voedsel dat mensen eten niet voldoet aan hun voedingsbehoeften, waardoor het voedsel onvoldoende micronutriënten bevat, zoals de vitaminen en mineralen die ze nodig hebben om te groeien en zich te ontwikkelen.” Wereldwijd hebben meer dan 2 miljard mensen hier last van.

Zoals de term ‘verborgen honger’ al suggereert, zijn de lichamelijke gevolgen van dit gebrek aan essentiële voedingsstoffen niet altijd zichtbaar. Toch kunnen de ‘gevolgen verwoestend zijn en leiden tot verstandelijke beperkingen, een slechte gezondheid, lage productiviteit en zelfs de dood’.

Verborgen honger beperkt met andere woorden de groei, ontwikkeling, gezondheid, sociaaleconomische status en het arbeidsvermogen ernstig.

 

Laten we bijvoorbeeld eens kijken naar Andre van ons naschoolse programma. Andre is zonder twijfel een van de meest fotogenieke kinderen met wie we werken. Zijn stralende lach verraadt nauwelijks dat hij ondervoed is. Sterker nog, als we het mogen zeggen: hij ziet er zelfs een beetje mollig uit.

Toch is dit beeld misleidend. Hij lijdt misschien niet aan absolute honger, maar zeker wel aan verborgen honger.

Onlangs vroeg zijn moeder om een cesta básica, omdat ze bijna geen geld heeft. Een cesta básica — letterlijk ‘basisvoedselmand’ — is een verzameling producten die nodig zijn om een maand minimaal in levensonderhoud te voorzien, zoals rijst, bonen, koffie, meel, aardappelen, brood, olie, wat vlees, bananen en boter.

Zelfs als Andres moeder dit zou krijgen, blijft het probleem dat de cesta básica zelf niet de vitamines en mineralen bevat die in fruit (op bananen na), groenten en peulvruchten zitten en nodig zijn voor groei en gezondheid.

Door de financiële problemen van zijn moeder eet Andre de afgelopen maanden als ontbijt een soort chips. Ja, dat levert misschien genoeg calorieën op om ervoor te zorgen dat hij er niet ondervoed uitziet. Maar hij is veel prikkelbaarder geworden en kan zich minder goed concentreren. Zijn lichaam krijgt bij lange na niet genoeg vitaminen en mineralen binnen voor een gezonde ontwikkeling.

Andre is bepaald geen op zichzelf staand geval. De kinderen die naar Solar Meninos de Luz, de partnerorganisatie van EduMais, gaan, krijgen op school uitgebalanceerde maaltijden, maar zelfs zij kunnen thuis te weinig te eten krijgen. Door een combinatie van armoede en een gebrek aan kennis over voeding bestaat het eten dat ze krijgen vaak uit lege calorieën, gefrituurde producten en suiker. Het levert niet de micronutriënten die ze nodig hebben.

Dit gebrek aan goede voeding werkt door in hun gedrag in de klas.

Een leerling, Bruna, gedroeg zich vaak mis. Na vele interventies moest ze uit de klas worden gehaald.

Dit is onderdeel van de werkwijze van EduMais. We halen leerlingen die zich misdragen uit de klas om met hen te praten en te begrijpen wat er aan de hand is.

Hun getraumatiseerde hersenen zijn vaak geblokkeerd. Informatie bereikt hun prefrontale cortex (het deel van de hersenen waar beslissingen worden genomen en afgewogen) niet, omdat hun amygdala (het deel van de hersenen waar sterke emoties worden ervaren) in een staat van vechten, vluchten of bevriezen verkeert.

In Bruna’s geval was ze in een staat van vechten. Beschuldigen en beschamen zouden de onrust in haar brein alleen maar vergroten. In plaats daarvan proberen we bij de leerlingen een opening te vinden en ons in hun situatie in te leven.

Bruna maakte zich onder andere zorgen over het gebrek aan eten thuis. Zelfs met de beste bedoelingen kan het moeilijk zijn om je aan de klassenregels te houden als je niet weet waar je volgende maaltijd vandaan komt.

Tegelijkertijd betekent dit niet dat slecht gedrag volledig door de vingers kan worden gezien. Het is van groot belang dat de kinderen leren verantwoordelijkheid te nemen voor hun daden.

Na een gesprek met Bruna spraken we af dat ze thuis een video zou maken over het onderwerp van de les. Ze zocht op Youtube informatie over rangtelwoorden en filmde zichzelf terwijl ze die opnoemde.

In plaats van een traditionele straf kon Bruna verder leren. Ze haalde de lestijd in die ze had gemist en nam tegelijk verantwoordelijkheid voor haar gedrag. Het videomedium sprak haar aan, net als andere leerlingen in een vergelijkbare situatie. Haar vechtreflex werd iets constructievers.

De video die ze maakte, gaf ons ook een klein kijkje in haar wereld. Een donkere, benauwde wereld waardoor we ons afvroegen hoe ze überhaupt kan studeren.

 

Veel van onze kinderen leven in zulke omstandigheden. In veel huizen kun je niet rechtop staan en komt er geen daglicht binnen omdat er geen ramen zijn. Er is geen aparte woon- of slaapkamer; tieners delen een bed met hun ouders. Anderen wonen in houten krotten.

Dus ook al lijken ze op onze foto’s altijd gelukkig en plezier te hebben, wat de positieve impact van onze programma’s laat zien, mogen we niet vergeten dat ze in zeer achtergestelde omstandigheden leven. Zelfs wij kunnen niet altijd zien wat er schuilgaat achter hun charmante glimlach.

Maar we zien ze wel huilen, zich misdragen en soms zelfs helemaal door het lint gaan. Om dezelfde redenen waarom we geen foto's van hun leefomstandigheden delen, houden we deze momenten privé, zodat we niet inbreuk maken op hun emotionele ruimte. Bovendien zouden we op zulke momenten nauwelijks aandacht kunnen besteden aan hun emotionele behoeften als we naar een camera zouden grijpen!

Dat ze op foto's altijd gelukkig lijken, betekent dus niet dat ze geen verdriet hebben.

Maar hun veerkracht is verbazingwekkend. Het zijn onze kleine strijders.

En wij zijn hun strijders. EduMais is een plek waar ze gelukkig kunnen zijn, kunnen leren en zich ontwikkelen, en plezier kunnen maken, zelfs als hun thuissituatie allesbehalve leuk is. We geloven dat dit terug te zien is in onze foto’s en video’s.

Maar we vragen je om ook die andere werkelijkheid in gedachten te houden, die op de achtergrond stilletjes op de loer ligt. Onze kinderen hebben elke dag weer met tegenslag te maken. Door ons te steunen help je hen zich te ontwikkelen en hun opleiding te volgen, en geef je hun de kans op een betere toekomst. Daar zijn wij en zij enorm dankbaar voor.

 

De kans van ieder kind om te leren begint bij iemand die om het kind geeft. Ontdek onze programma's, doneer zodat onze lessen gratis blijven, of doe vrijwilligerswerk met ons in Rio.