Gepubliceerd op MultiRio, een educatief medium voor Rio de Janeiro, op 11 oktober 2017. Auteur: Sandra Machado, vertaald door Karin von Malotki

Positive Discipline is een methode die meer dan 30 jaar geleden is ontwikkeld door de Amerikaanse Jane Nelsen, moeder van 7 kinderen. De methode is gebaseerd op de theorieën van twee Weense wetenschappers: Alfred Adler, hoogleraar psychologie, en zijn student Rudolf Dreikurs, psychiater. Deze aanpak draait om consequent zijn in de opvoeding in plaats van straffen en wordt inmiddels in 24 landen toegepast, waaronder Brazilië.

Sinds Jane in 2015 op bezoek kwam, zijn haar boeken in Brazilië uitgegeven. Er worden certificerende workshops voor onderwijsprofessionals georganiseerd en er worden online en fysieke cursussen aangeboden voor ouders en leerkrachten. De oprichters delen de overtuiging dat kinderen zich doorgaans minder vaak misdragen wanneer ze zich verbonden voelen met hun familie, school en de gemeenschap waarin ze wonen.

​„Onze samenleving verandert. Gezinsstructuren worden diverser, er is meer ruimte voor niet-conventionele seksuele expressie en scholen beginnen hun rol in de opvoeding van kinderen in de 21e eeuw te herzien. Tegenwoordig zie ik individuen, gezinnen en scholen op zoek naar informatie die als basis kan dienen voor een samenleving waarin mensen zich op een democratische, creatieve en dynamische manier uiten. Het belangrijkste doel van Positieve Discipline is kinderen en tieners praktische hulpmiddelen aan te leren die hen helpen zich te ontwikkelen tot verantwoordelijke en respectvolle burgers met innerlijke kracht, en hen in staat stellen een waardevolle bijdrage aan de samenleving te leveren”, legt Fernanda Lee uit, „een Braziliaanse master in onderwijs, gespecialiseerd als schoolbegeleider aan Point Loma Nazarene University”. Fernanda woont met haar man en twee kinderen in de VS, die ze als haar belangrijkste leermeesters beschouwt. Ze is internationaal adviseur bij de raad van bestuur van de Positive Discipline Association en verantwoordelijk voor de verspreiding van de methodiek onder Brazilianen.

De voordelen bereiken kinderen en tieners in Rio de Janeiro

Om beter te begrijpen hoe Positive Discipline werkt, interviewde het portaal MULTIRIO Diana Nijboer, de Nederlandse oprichtster en directeur van de ngo EduMais. Met een bachelor Human Resource Management en een Master of Science in Business Administration was Diana gewend leidinggevenden in Europa en het Midden-Oosten op te leiden en te coachen. „Ik heb me altijd gepassioneerd gevoeld over de ontwikkeling van mensen. In 2012 kwam ik met mijn man naar Rio de Janeiro en werd ik niet alleen verliefd op de stad, maar nog meer op de kinderen in de gemeenschappen. Ik vond hen zo intelligent, vol levenslust en veerkracht, wat me motiveerde om meer kansen voor hen te creëren.”

Toen ze geen vaste baan kon vinden, begon Diana vrijwilligerswerk te doen bij verschillende organisaties, zoals het voormalige weeshuis Casa do Caminho in Xerém, in de gemeente Duque de Caixas, waar ze Engelse en Nederlandse les gaf. Via de contacten die ze daar opdeed, ontmoette Diana vier jaar geleden Glenda Montgomery, een vooraanstaande trainer in Positieve Discipline. Ze verdiepte haar kennis van de methodologie en kreeg tegelijkertijd begeleiding van Glenda. Diana had ook het geluk om een deel van de school Solar Meninos de Luz te kunnen gebruiken. Deze school ligt in de gemeenschap Pavãozinho, tussen de wijken Copacabana en Ipanema. Hier begon ze te werken aan de ngo die ze vorig jaar oprichtte. Omdat de school onderwijs biedt van de crèche tot en met de middelbare school, kreeg ze de kans om de leerkrachten van deze instelling te trainen.

Positieve training in de praktijk voor leerkrachten van Solar Meninos de Luz. Oefening: aanmoedigen versus mogelijk maken.

Op dit moment biedt Diana bij EduMais drie verschillende soorten programma's aan die gebaseerd zijn op Positieve Discipline. Een daarvan bestaat uit Engelse lessen voor 15 ingeschreven leerlingen. De lessen vinden twee keer per week plaats, duren twee uur en zijn bedoeld voor tieners tot en met 17 jaar. De lessen zijn gericht op leerlingen van openbare scholen. Het andere programma biedt drie keer per week naschoolse activiteiten van 2–5 uur 's middags voor leerlingen van de middelbare scholen Castelnuovo, Doutor Cícero Penna en Marília de Dirceu. Op dit moment krijgen zes meisjes en jongens tussen de 6 en 10 jaar de kans hun creativiteit en artistieke talenten te ontdekken, yoga te doen, extra ondersteuning bij lezen en schrijven te krijgen en hun sociaal-emotionele vaardigheden te ontwikkelen. EduMais verzorgt Engelse lessen voor leerlingen van Solar.

Geduld en volharding zijn essentieel

Diana legt uit dat er geen wonderen bestaan die van de ene op de andere dag veranderingen teweegbrengen. „In Brazilië ontbreekt het aan discipline.“ We gebruiken altijd de uitdrukking: „Ik wil graag dat je naar me luistert“, ook al is het makkelijker om te zeggen: „Wees stil.“ Als je een kind vertelt wat het niet moet doen, is het voor hem of haar niet duidelijk wat het wél moet doen. Bovendien is het niet respectvol. Als ik een zin begin met „Ik wil graag dat je…“, toon ik respect, in de eerste plaats voor mezelf. Ik werk met kinderen uit de gemeenschap, die allemaal op openbare scholen zitten, en geef ook workshops aan hun ouders, die zijn opgevoed met bevelen en gewend zijn die te krijgen. In plaats daarvan proberen we sociaal-emotionele vaardigheden te ontwikkelen, die hen kunnen helpen meer zelfbeheersing en zelfreflectie te krijgen en de verantwoordelijkheid voor hun gedrag te erkennen.

Wanneer een leerling tijdens de les blijft kletsen, volgen we een vaste procedure. „We vragen de leerling om met ons mee de klas uit te komen en zeggen: Ik merk dat je steeds blijft praten. Wat maakt dat je dit blijft doen? Meestal geeft de leerling de buurjongen of buurmeisje de schuld. Dan antwoorden we: maar jij blijft ook steeds antwoorden. Soms zeggen ze: Ik ben gewend dit te doen. Dan bieden we opties aan: lukt het je om stil te zijn, of zit je liever ergens anders? We knielen of gaan voor hen zitten, zodat ze groter lijken dan wij. Daarmee laten we zien dat we gelijkwaardig zijn in respect en waardigheid. Na verloop van tijd merken we dat hun gedrag verbetert en dat ze elkaar zelfs helpen. Het grootste effect is dat je ziet hoe ze de vaardigheid en het geduld ontwikkelen om op hun beurt te wachten.“

Het gaat er ook om de kinderen te bevrijden van een bepaalde conditionering. „We willen dat ze zich bewust zijn van de invloed van actie en reactie en de gewoonte ontwikkelen om even stil te staan en na te denken voordat ze automatisch reageren. Zelfbeheersing is belangrijk, want een verwarde geest verwerkt informatie niet meteen en kan die ook niet onthouden. Dat belemmert het leerproces enorm. De kinderen in de gemeenschap zijn getraumatiseerd omdat ze zich niet veilig voelen: hier kan van het ene op het andere moment een conflict ontstaan. Ze worden blootgesteld aan slechte hygiëne, drugs, wapens en ongepast seksueel gedrag. Dat veroorzaakt toxische stress en beïnvloedt hun hersenontwikkeling en gedrag. Hoe beter ze hun emoties leren beheersen, hoe beter ze hun leven kunnen leiden. We moeten deze kinderen helpen opgroeien en daarbij ook zelf een voorbeeld voor hen zijn.”

Yoga voor kinderen in het naschoolse programma

Eerst verbinding, pas daarna correctie

„Ik kan zeggen: het lijkt erop dat je erg gefrustreerd bent. Zo toon ik begrip voor de emotionele situatie van de ander, zonder daarover te oordelen. Iedereen moet gezien en gehoord worden, en erkenning krijgen voor zijn of haar emoties. Maar het belangrijkste is de manier waarop we contact met elkaar maken. Positieve Discipline kan op elke leeftijd helpen, zelfs bij de allerkleinsten”, legt ze uit. Om al het werk aan te kunnen, kan Diana rekenen op 17 vrijwilligers. De meesten komen uit Great Britain (vijf), maar er zijn ook vrijwilligers uit New Zealand, de USA, Italy, the Netherlands, Sweden en Peru. Ze spreken allemaal een beetje Portugees en zijn tussen de 19 jaar en middelbare leeftijd. „We hebben zelfs een paar Brazilianen in het team, maar de meesten komen uit het buitenland, omdat de cultuur van vrijwilligerswerk vooral in Europa verspreid is. Vrijwilligers vinden was nooit een probleem. Ik heb tenslotte ervaring met werving”, grapt ze.

Zelfs de meest verlegen leerlingen beginnen zich open te stellen als ze steeds bemoedigende woorden horen, zoals „Ik weet dat je het kunt“. „We willen dat deze kinderen later problemen kunnen oplossen“, vat Diana samen. Er is nog een uitspraak die helpt om ongewenst gedrag aan te pakken: „zo doen we dat hier niet“. Volgens de filosofie van Positieve Discipline heeft een kind dat zich misdraagt juist aanmoediging nodig. Hoe kan dat? „Eerst verbinding maken, dan corrigeren“, herhaalt Diana.

De aanpak waarbij je kiest voor verbinding in plaats van correctie, kun je heel eenvoudig toepassen, bijvoorbeeld door een kind te vragen wat zijn of haar favoriete voetbalteam is. Wanneer dat nodig is, hoef je alleen maar opnieuw op die verbinding in te zetten. „Ik kan contact maken met een kind dat zich misdraagt en tegen hem zeggen: Flamengo, want dat is ons geheime hulpmiddel dat we hebben afgesproken te gebruiken wanneer hij zich begint te misdragen. Kijk eens naar deze tekening“, en het werkt altijd. Iedereen wil zich verbonden voelen. De sleutel is om te ontdekken wat belangrijk is voor die persoon.

Diana voert gesprekken met de ouders van elk kind dat aan haar cursussen deelneemt en nodigt hen zelfs uit om workshops over uiteenlopende onderwerpen bij te wonen. „Ook al begrijpen ze niet precies waar we het over hebben, we hebben één gemeenschappelijk doel: een betere toekomst voor hun kinderen. Daarom laten ze hun kinderen bij ons blijven. Ik zeg tegen hen: Sla je kinderen niet. Als je dat doet, leer je ze hetzelfde te doen.“

Er zijn ook geschikte technieken om dagelijks met kinderen om te gaan wanneer ze onrustig zijn. „We zeggen dat we willen dat ze stil zijn en dat we wachten tot dat gebeurt. De vrijwilligers en ik blijven stil, kijken naar het plafond en wachten gewoon. In het begin duurt het lang, maar inmiddels komt de positieve reactie snel. Stilte is het krachtigste middel van allemaal. Uiteindelijk proberen ze gewoon aandacht te krijgen, wat betekent dat ze contact willen maken. Het is erg zorgwekkend wanneer ouders zeggen dat ze hun kinderen naar een arts brengen omdat ze wel een of andere stoornis moeten hebben en medicijnen nodig hebben. Er is niets mis met deze kinderen!“ benadrukt de onderwijsprofessional.

Diana heeft een zeer kritische kijk op traditionele onderwijsmethoden. „We richten ons op academische vaardigheden en vergeten vaardigheden voor het leven. Verantwoordelijke volwassenen vormen – dát is onderwijs. Als we kinderen taken geven, zien ze een doel in wat ze doen en voelen ze zich erkend. Ik merk dat er in Brazilië een cultureel probleem is: er is altijd wel iemand anders die een taak voor je uitvoert, maar dat is niet de beste manier.

Respect is waar leren begint. Lees hoe positieve discipline vormgeeft aan onze lessen, doneer zodat onze lessen gratis blijven, of doe vrijwilligerswerk met ons in Rio.